Xem lại các phần trước tại đây.

PHẦN 1. CÁC VẤN ĐỀ CHỈNH NHA

CHƯƠNG 3. CÁC GIAI ĐOẠN SỚM CỦA QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

Cuối thời thơ ấu: Giai đoạn bộ răng hỗn hợp

Trình tự và thời điểm mọc răng: Tuổi răng

Sự thay đổi về trình tự mọc răng là một dấu hiệu cho thấy sự rối loạn phát triển bình thường. Một răng càng lệch khỏi vị trí dự kiến của nó trong trình tự mọc thì khả năng có vấn đề nào đó càng cao. Ví dụ, chậm mọc răng nanh hàm trên đến tuổi 14 vẫn nằm trong phạm vi bình thường nếu các răng 5 cũng chậm mọc, nhưng nếu các răng 5 đã mọc ở tuổi 12 mà răng nanh vẫn chưa mọc thì có khả năng đang tồn tại một vấn đề bất thường.

Sự mọc sớm của răng 7 hàm dưới có thể gây bất lợi khi thiếu khoảng. Răng 7 mọc trước răng 5 có xu hướng làm giảm khoảng trống dành cho răng 5 và có thể khiến răng này bị cản trở một phần, không thể nằm hoàn toàn trong cung răng. Vì lý do đó, khi răng 7 hàm dưới mọc sớm, có thể cần tạo thêm khoảng cho răng 5 hoàn tất quá trình mọc.

Nếu răng nanh hàm trên mọc gần cùng thời điểm với răng 4 hàm trên (cần nhớ đây là trình tự mọc bình thường ở cung răng hàm dưới nhưng là bất thường ở cung răng hàm trên) thì răng nanh có khả năng bị đẩy về phía môi, ngay cả khi lẽ ra vẫn có đủ khoảng nếu nó mọc theo trình tự bình thường.

Vị trí lệch về phía môi của răng nanh hàm trên thường xảy ra khi cung răng nhìn chung thiếu khoảng, bởi vì răng này thường là răng mọc sau cùng trong số răng nanh và các răng cối nhỏ hàm trên theo trình tự bình thường.

Sự bất đối xứng vừa phải về tốc độ mọc răng giữa hai bên cung răng xảy ra ở hầu hết mọi người. Tuy nhiên, biến thiên bình thường chỉ kéo dài vài tháng. Theo nguyên tắc chung, nếu một răng vĩnh viễn ở một bên đã mọc nhưng răng tương ứng ở bên kia vẫn chưa mọc trong vòng 6 tháng thì nên chụp X-quang để tìm nguyên nhân. Biến thiên nhỏ giữa hai bên là bình thường nhưng sự chênh lệch lớn thường cho thấy có vấn đề.

Tương quan về khoảng trong quá trình thay răng cửa

Mầm răng cửa vĩnh viễn nằm về phía lưỡi cũng như về phía chóp so với răng cửa sữa (Hình 3.28).

Kết quả là các răng cửa vĩnh viễn hàm dưới có xu hướng mọc hơi về phía lưỡi và ở vị trí hơi không đều, ngay cả ở những trẻ có cung răng bình thường.

Ở cung răng hàm trên, răng cửa bên có khả năng nằm về phía lưỡi khi vừa xuất hiện và có thể giữ nguyên vị trí đó nếu cung răng có tình trạng chen chúc. Các răng nanh vĩnh viễn nằm gần như trên cùng một đường với các răng nanh sữa hoặc hơi về phía môi. Thông thường chúng bị dịch chuyển về phía môi nếu không có đủ khoảng.

Các răng cửa vĩnh viễn lớn hơn đáng kể so với các răng cửa sữa mà chúng thay thế. Vì các răng cửa vĩnh viễn khác và răng nanh đều rộng hơn 2 đến 3 mm so với răng sữa tương ứng nên khe hở giữa các răng cửa sữa không chỉ là bình thường mà còn có ý nghĩa cực kỳ quan trọng (Hình 3.29).

Các răng cửa giữa vĩnh viễn hàm dưới hầu như luôn tiếp xúc kín từ thời điểm chúng mọc. Tuy nhiên, ở cung hàm trên, có thể vẫn còn một khoảng trống, gọi là khe thưa (diastema), giữa hai răng cửa giữa vĩnh viễn hàm trên.

Khe thưa giữa hai răng cửa giữa có xu hướng đóng lại khi các răng cửa bên mọc, nhưng có thể vẫn tồn tại ngay cả sau khi răng cửa bên đã mọc, đặc biệt nếu răng nanh sữa đã mất hoặc nếu răng cửa hàm trên nghiêng chìa ra phía môi.

Vì các răng cửa hàm trên chìa và thưa không có tính thẩm mỹ cao nên giai đoạn này được gọi là giai đoạn “vịt con xấu xí” (ugly duckling) trong quá trình phát triển (Hình 3.31).

Các khoảng trống có xu hướng đóng lại khi răng nanh vĩnh viễn mọc. Theo hướng dẫn chung, khe thưa giữa hai răng cửa giữa hàm trên có kích thước 2 mm hoặc nhỏ hơn có khả năng sẽ tự đóng, còn việc đóng hoàn toàn một khe thưa ban đầu lớn hơn 2 mm là khó xảy ra.

Tương quan về khoảng khi thay răng nanh và răng cối sữa

Trái ngược với các răng trước, răng nanh vĩnh viễn lớn hơn các răng nanh sữa, còn răng cối nhỏ thì nhỏ hơn những răng sữa mà chúng thay thế (Hình 3.32).

Khoảng bổ sung có được do sự chuyển đổi từ răng 5 sữa sang răng 5 vĩnh viễn được gọi là khoảng E (bởi vì các răng 5 sữa được ký hiệu là E trong hệ thống đánh số răng quốc tế).

Răng 4 sữa chỉ lớn hơn răng 4 vĩnh viễn một chút, nhưng vẫn góp thêm 0,5 mm vào cung hàm dưới. Kết quả là, mỗi bên của cung hàm dưới trung bình có khoảng 2,5 mm được gọi là khoảng leeway; ở cung hàm trên, trung bình có khoảng 1,5 mm khoảng leeway.

Tuy nhiên, đây chỉ là giá trị trung bình, không phải là giá trị sẽ gặp ở tất cả bệnh nhân, vì vậy kích thước tương đối của các răng cối sữa và răng cối vĩnh viễn nên được đánh giá trên phim X-quang toàn cảnh khi đưa ra quyết định về lượng khoảng còn có sẵn.

Khi răng 5 sữa mất đi, các răng 6 di chuyển về phía trước (về phía gần) tương đối nhanh vào khoảng leeway, mà tại thời điểm này phần lớn là khoảng E. Điều này làm giảm cả chiều dài cung răng và chu vi cung răng; hai đại lượng này có liên quan với nhau nhưng không phải là một (Hình 3.33).

Ngay cả khi đã có chen chúc răng cửa, khoảng leeway thường vẫn được sử dụng hết do sự di chuyển về phía gần của các răng 6 vĩnh viễn.

Tại thời điểm này xuất hiện một cơ hội điều trị chỉnh nha, bởi vì tình trạng chen chúc (3–4 mm chen chúc chuyển tiếp đáng kể đã đề cập trước đó) có thể được giải quyết bằng cách sử dụng khoảng leeway nếu khoảng này được duy trì và kiểm soát để các răng cối lớn không di chuyển về phía gần (xem Chương 11).

Tương quan khớp cắn ở bộ răng hỗn hợp tương đồng với tương quan ở bộ răng vĩnh viễn,