Giữ khoảng ở răng trẻ em

Mất răng sữa sớm được xem là một trong những yếu tố quan trọng góp phần gây lệch lạc khớp cắn ở bộ răng vĩnh viễn.

Do vậy, bác sĩ nên cố gắng trám phục hồi hoặc trì hoãn nhổ răng sữa sớm nếu có thể, vì răng tự nhiên mới là bộ giữ khoảng tốt nhất. Nếu có kế hoạch điều trị chỉnh nha trong vòng 6 tháng sau khi mất răng sữa sớm hoặc răng vĩnh viễn thay thế sắp mọc lên thì có thể không cần thực hiện giữ khoảng.

Thứ tự mọc răng

Ở hàm dưới, R6 mọc lên đầu tiên, đến răng cửa giữa, răng cửa bên, răng nanh, R4 và R5. Ở hàm trên, R6 cũng là răng mọc đầu tiên, sau đó là răng cửa giữa, răng cửa bên, R4, R5 và cuối cùng là răng nanh.

Răng vĩnh viễn thường sẽ mọc lên 1 mm trong vòng 6 tháng (Simon, 2012).

Sự phát triển chân răng của răng vĩnh viễn

Răng cối nhỏ vĩnh viễn sẽ mọc lên với khoảng 1/2 đến 3/4 chân răng đã hình thành (Terlaiji, 2001).

Nếu nhổ răng cối sữa do abscess thì răng cối nhỏ vĩnh viễn sẽ mọc lên nhanh hơn nhưng có chiều dài chân răng ngắn hơn bình thường.

Khoảng thời gian chờ răng vĩnh viễn mọc lên sau khi nhổ răng sữa

Nên đặt bộ giữ khoảng trong vòng vài tuần sau khi nhổ. Mất khoảng thường xảy ra trong vòng 6 tháng kể từ khi mất răng cối sữa (Simon, 2012). Mất khoảng ở hàm trên thường xảy ra nhanh hơn ở hàm dưới.

Khí cụ giữ khoảng

Khí cụ giữ khoảng cố định được ưa thích hơn loại tháo lắp. Mất R4 sữa hàm trên hoặc hàm dưới thì thường dùng khâu + loop hoặc mão + loop. Nếu mất R5 sữa thì sử dụng khí cụ Nance ở hàm trên, khí cụ ôm mặt lưỡi cho hàm dưới (cung lưỡi).

Những vấn đề thường gặp khi thực hiện khí cụ

Bố mẹ phải được nhắc nhở tái khám định kì hoặc bất cứ khi nào khí cụ lỏng lẻo, gãy vỡ, biến dạng hay thấy có răng mọc lên tại vị trí khí cụ (H16.2).

Khí cụ cố định có thể làm tăng nguy cơ sâu răng trên những răng mang khâu hoặc răng kế cận răng mang khâu.

Trẻ vệ sinh răng miệng kém có thể dẫn đến mất canxi vùng cổ răng đang mang khâu. Gắn khâu bằng GIC giúp giảm nguy cơ mất khoáng và sâu răng (Fricker, 2008). Tháo khâu để vệ sinh và đánh bóng mỗi 6 tháng.

Răng cửa sữa

Sau khi mọc răng nanh sữa thì mất răng sữa sớm do chấn thương hoặc sâu răng thường không gây mất khoảng nhiều (Fricker, 2008). Bộ giữ khoảng chỉ nên đặt khi có nhu cầu thẩm mĩ hoặc theo mong muốn của bố mẹ (Simon, 2012). Hàm giả cố định bán phần có thể được thực hiện cho cả hàm trên và hàm dưới với một hoặc nhiều răng giả trên đó (H16.3).

R4 sữa

Nếu R4 vĩnh viễn đã mọc lên với khớp cắn đúng, răng cửa vĩnh viễn đã mọc lên thì không cần làm bộ giữ khoảng. Ngoài ra, nếu trẻ dưới 4 tuổi, chụp phim thấy R4 vĩnh viễn chỉ dưới bờ xương ổ vài mm và có <1/2 chân răng được hình thành thì việc đặt giữ khoảng có thể được trì hoãn cho đến khi gần với thời gian mọc R6 vĩnh viễn.

Khi mất R4 sữa, trước khi R6 vĩnh viễn mọc lên hoặc khi R6 vĩnh viễn đang mọc, khâu + loop hoặc cung lưỡi có thể được chỉ định nhằm tránh R5 di gần vào vị trí nhổ. Khi mất R4 sữa sớm thì R5 sữa sẽ được gắn khâu, loop mở về phía gần cho đến phía xa răng nanh (H16.4 và H16.5).

Mặc dù R6 vĩnh viễn đã mọc lên hoàn toàn ở hàm trên, mất khoảng vẫn được ghi nhận xảy ra ở hàm trên do răng nanh sữa di xa vào chỗ nhổ và răng cửa sữa di về khẩu cái (H16.6).

Ở hàm dưới cũng có hiện tượng di xa tương tự.

R5 sữa

Mất sớm R5 sữa luôn yêu cầu phải giữ khoảng. Nếu R6 đã mọc lên hoàn toàn thì R6 được gắn khâu với loop mở về phía R4 sữa hoặc R4 sữa được gắn khâu với loop mở về phía R6 (H16.7 và H16.8).

Khi R6 mọc lên với thân răng không đủ chiều cao để gắn khâu thì R4 sữa sẽ được gắn khâu, loop sẽ mở về phía xa cho đến phần thân R6 đang mọc. Khí cụ Nance có thể được thực hiện khi R6 phải và trái đã mọc lên đầy đủ để gắn khâu.

Khi R6 mọc lên với thân răng đủ để gắn khâu hoặc khi R4 sữa sắp thay, khí cụ Nance hoặc cung khẩu cái sẽ được sử dụng ở hàm trên thay vì khâu và loop. Ở hàm dưới, cung lưỡi được khuyên sử dụng sau khi mọc răng cửa vĩnh viễn hàm dưới đối với trường hợp mất R5 sữa sớm (H16.10).

Khâu và loop

Khâu và loop hầu hết được sử dụng để giữ khoảng một bên, đôi khi được sử dụng cả hai bên ở hàm dưới trước khi răng cửa vĩnh viễn mọc. Răng sữa hoặc răng vĩnh viễn được gắn khâu. Sử dụng dây tròn 0.036 inch để bẻ loop. Loop phải đủ lớn để cho phép răng cối nhỏ vĩnh viễn mọc (H16.11 và 16.12).

Cung khẩu cái

R6 hàm trên được gắn khâu, sử dụng dây tròn 0.036 – 0.04 inch bẻ uốn cho đi qua phần khẩu cái cứng phía sau và nối với khâu ở phần hàm bên kia.

Khí cụ này giúp ngăn R6 nghiêng gần và chỉ sử dụng khi mất sớm R5 sữa 1 bên. R5 sữa bên còn lại giúp hạn chế sự xoay quanh trục chân trong của R6 (là nguyên nhân gây mất khoảng).

Loop omega có thể được  sử dụng kết hợp với cung khẩu cái để đặt 1 lực nhẹ phía xa, giảm sự xoay của R6 (H16.14).

Khí cụ Nance