November 19, 2026

NhasiUpdate

Chuyên trang RHM

Kiến thức chỉnh nha căn bản – P5

Xem lại các phần trước tại đây.

 

PHẦN 1. CÁC VẤN ĐỀ CHỈNH NHA

CHƯƠNG 4. CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN MUỘN

 

Tuổi vị thành niên: Giai đoạn răng vĩnh viễn sớm

Tuổi vị thành niên là giai đoạn chuyển tiếp trong đó các đặc tính sinh dục thứ phát xuất hiện, xảy ra giai đoạn tăng trưởng bứt phá và những thay đổi sinh lý sâu sắc.

Giai đoạn này đặc biệt quan trọng đối với điều trị chỉnh nha vì những thay đổi thể chất ở tuổi vị thành niên ảnh hưởng đáng kể đến khuôn mặt và bộ răng. Những sự kiện quan trọng trong quá trình phát triển răng–mặt xảy ra ở tuổi vị thành niên bao gồm sự hoàn tất quá trình chuyển đổi từ răng hỗn hợp sang răng vĩnh viễn, sự gia tăng tốc độ tăng trưởng tổng thể của khuôn mặt và sự tăng trưởng khác biệt của các xương hàm.

Khởi đầu tuổi vị thành niên – Thời điểm dậy thì

Trung bình, dậy thì và giai đoạn tăng trưởng nhanh ở tuổi thiếu niên xảy ra ở trẻ gái sớm hơn gần 2 năm so với trẻ trai.

Thời điểm dậy thì có ảnh hưởng quan trọng đến thời điểm điều trị chỉnh nha; nếu mục tiêu là tận dụng giai đoạn tăng trưởng nhanh ở tuổi thiếu niên bằng phương pháp biến đổi tăng trưởng thì việc điều trị phải được tiến hành sớm hơn ở trẻ gái so với trẻ trai.

Trẻ gái trưởng thành sớm hơn trung bình và hoàn tất tăng trưởng sớm hơn nhiều.

Trong phạm vi khuôn mặt, tăng trưởng xảy ra nhiều hơn ở hàm dưới so với hàm trên. Điều này tạo ra sự gia tốc tăng trưởng của hàm dưới tương đối so với hàm trên và dẫn đến sự tăng trưởng khác biệt của các xương hàm. Khuôn mặt đang trưởng thành trở nên ít lồi hơn khi hàm dưới và cằm trở nên nổi bật hơn do sự tăng trưởng khác biệt của các xương hàm.

Xu hướng xuất hiện một sự gia tốc tăng trưởng xương hàm có giá trị về mặt lâm sàng trước giai đoạn tăng trưởng nhanh ở tuổi thiếu niên, đặc biệt ở trẻ gái, là một lý do quan trọng khiến ta phải đánh giá cẩn thận tuổi sinh lý khi lập kế hoạch điều trị chỉnh nha.

Nếu điều trị bị trì hoãn quá lâu thì cơ hội tận dụng giai đoạn tăng trưởng nhanh sẽ bị bỏ lỡ. Ở những trẻ gái trưởng thành sớm, giai đoạn tăng trưởng nhanh ở tuổi thiếu niên thường xảy ra trước khi hoàn tất giai đoạn chuyển tiếp của bộ răng, do đó vào thời điểm răng 5 và răng 7 mọc, sự tăng trưởng thể chất hầu như đã hoàn tất.

Đối với nhiều trẻ gái, nếu muốn điều trị chỉnh nha trong khi trẻ vẫn đang tăng trưởng nhanh thì việc điều trị phải được bắt đầu trong giai đoạn răng hỗn hợp thay vì chờ đến khi tất cả các răng vĩnh viễn mọc.

Ngược lại, ở những trẻ trai trưởng thành chậm, bộ răng có thể tương đối hoàn chỉnh trong khi vẫn còn một lượng tăng trưởng thể chất đáng kể. Khi xác định thời điểm điều trị chỉnh nha, các bác sĩ lâm sàng có xu hướng điều trị trẻ gái quá muộn và trẻ trai quá sớm, do quên mất sự khác biệt đáng kể về tốc độ trưởng thành sinh lý.

 

Các kiểu tăng trưởng trong phức hợp răng–mặt

Những thay đổi về kích thước

Sự tăng trưởng của phức hợp mũi–hàm trên

Như đã đề cập trong các chương trước, sự tăng trưởng của vùng mũi–hàm trên được tạo ra bởi hai cơ chế cơ bản: (1) sự di chuyển thụ động, tạo ra bởi sự tăng trưởng của nền sọ làm đẩy xương hàm trên ra phía trước, và (2) sự tăng trưởng chủ động của các cấu trúc hàm trên và mũi (Hình 4.7).

 

Hình 4.7. Sơ đồ minh họa một cơ chế chính trong sự tăng trưởng của phức hợp mũi–hàm trên: Các cấu trúc của phức hợp mũi–hàm trên di chuyển về phía trước khi nền sọ dài ra và các thùy trước của não tăng kích thước.

 

Khi xem xét sự tăng trưởng chủ động của xương hàm trên, cần tính đến ảnh hưởng của quá trình tạo hình bề mặt. Xương hàm trên phát triển xuống dưới và ra trước khi xương được bồi đắp tại vùng lồi củ phía sau và tại các đường khớp phía sau và phía trên, đồng thời bề mặt phía trước của xương thì diễn ra quá trình tiêu xương (Hình 4.8).

 

Hình 4.8. Khi xương hàm trên được di chuyển tịnh tiến xuống dưới và ra trước, xương được bồi đắp tại các đường khớp và ở vùng lồi củ phía sau, nhưng đồng thời quá trình tạo hình bề mặt làm mất xương khỏi các bề mặt phía trước (ngoại trừ một vùng nhỏ tại gai mũi trước).

 

Vì lý do này, mức độ di chuyển ra trước của bề mặt phía trước nhỏ hơn mức độ di chuyển ra trước của toàn bộ xương. Ví dụ, giả sử một điểm trên xương hàm trên ban đầu nằm ở vị trí 0 mm. Toàn bộ xương hàm trên dịch chuyển ra trước 5 mm. Đồng thời, tại bề mặt phía trước, quá trình tiêu xương làm bề mặt lùi vào tương đối 2 mm so với vị trí mà nó sẽ đạt được. Khi đó, bề mặt phía trước chỉ dịch chuyển ra trước khoảng 3 mm, mặc dù toàn bộ xương đã dịch chuyển 5 mm.

Tuy nhiên, tại vòm miệng, quá trình tạo hình bề mặt làm bồi đắp xương, còn xương lại được tiêu ở sàn mũi. Do đó, tổng mức độ di chuyển xuống dưới của vòm khẩu cái lớn hơn mức độ di chuyển của toàn bộ xương hàm trên.

Vì lý do này, khoảng cách mà thân xương hàm trên và các răng hàm trên được đưa xuống dưới và ra trước trong quá trình tăng trưởng, lớn hơn khoảng 25% so với mức độ di chuyển ra trước của bề mặt trước xương hàm trên.

Mức độ tạo hình bề mặt này, vốn che khuất mức độ di chuyển thực sự của các xương hàm, còn rõ rệt hơn khi xem xét sự xoay của xương hàm trên trong quá trình tăng trưởng (xem các phần tiếp theo).

Trước tuổi vị thành niên, mũi có kích thước nhỏ tương đối so với các xương hàm, sau đó mũi phát triển nhiều hơn đáng kể so với xương hàm trong thời kỳ vị thành niên và tiếp tục phát triển sau khi sự tăng trưởng ra phía trước của xương hàm trên và hàm dưới gần như đã dừng lại. Điều này làm giảm độ nhô “biểu kiến” (độ nhô thấy được bên ngoài) của các xương hàm so với vùng giữa mặt.

 

Hình 4.9. Ở cùng một bệnh nhân nam: (A) 7 tuổi, trước tuổi vị thành niên khá lâu; (B) 12 tuổi 8 tháng, giai đoạn đầu tuổi vị thành niên; (C) 15 tuổi 8 tháng, gần cuối giai đoạn tăng trưởng bứt phá ở tuổi vị thành niên, khi sự tăng trưởng ra trước của các xương hàm gần như đã hoàn tất nhưng mũi vẫn tiếp tục phát triển; (D) 18 tuổi 8 tháng, giai đoạn cuối tuổi vị thành niên. Lưu ý mức độ tăng trưởng ra trước của mũi nhưng có sự tăng trưởng chủ yếu theo chiều dọc của các xương hàm sau 15 tuổi 8 tháng.

 

Nguyên tắc là mũi càng nhô ra thì hàm và môi cũng cần nhô ra tương ứng nhiều hơn để tạo được sự cân đối hợp lý của khuôn mặt.

Sự tăng trưởng của xương hàm dưới

Một đặc điểm của sự tăng trưởng xương hàm dưới là gia tăng độ nhô cằm. Trước đây, người ta cho rằng điều này chủ yếu xảy ra do sự bồi đắp thêm xương tại vùng cằm, nhưng điều đó không chính xác.

Sự gia tăng độ nhô cằm khi trưởng thành là kết quả của sự kết hợp giữa di chuyển tịnh tiến ra trước của cằm và sự tiêu xương phía trên cằm, làm thay đổi đường viền xương.

Thời điểm tăng trưởng theo chiều rộng, chiều dài và chiều cao

Đối với ba mặt phẳng không gian ở cả xương hàm trên và xương hàm dưới, có một trình tự chung mà sự tăng trưởng được “hoàn tất”. Tăng trưởng theo chiều rộng hoàn tất trước tiên, tiếp theo là tăng trưởng theo chiều dài và cuối cùng là tăng trưởng theo chiều cao.

Sự tăng trưởng theo chiều rộng của cả hai hàm, bao gồm cả chiều rộng của cung răng, có xu hướng hoàn tất trước giai đoạn tăng trưởng nhanh ở tuổi thiếu niên và chịu ảnh hưởng rất ít, nếu có, bởi những thay đổi tăng trưởng ở tuổi thiếu niên.

Sự tăng trưởng theo chiều dài và chiều cao của cả hai hàm tiếp tục trong suốt giai đoạn dậy thì. Ở nữ, hàm trên tăng trưởng chậm theo hướng xuống dưới và ra trước trung bình cho đến 14 đến 15 tuổi (chính xác hơn là 2 đến 3 năm sau lần có kinh nguyệt đầu tiên). Ở nam, hàm trên cũng tăng trưởng theo hướng xuống dưới và ra trước. Sự tăng trưởng ra trước của hàm dưới lớn hơn ở nam so với nữ.

Ở cả hai giới, sự tăng trưởng theo chiều đứng của khuôn mặt tiếp tục lâu hơn sự tăng trưởng theo chiều dài, trong đó sự tăng trưởng theo chiều đứng muộn chủ yếu xảy ra ở hàm trên đối với nữ và nhiều hơn ở hàm dưới đối với nam.

Sự gia tăng chiều cao khuôn mặt và sự mọc răng đồng thời tiếp tục trong suốt cuộc đời, và giảm xuống ở tuổi trưởng thành.

Sự xoay của các xương hàm trong quá trình tăng trưởng

Xương hàm dưới có thể được hình dung gồm một phần lõi xương bao quanh bó mạch-thần kinh ổ răng dưới và một loạt các mỏm chức năng: mỏm huyệt răng, đảm nhiệm chức năng nhai; các mỏm cơ, là nơi bám của cơ; và mỏm lồi cầu, tạo khớp nối của xương hàm dưới với phần còn lại của hộp sọ.

 

Hình 4.12. Xương hàm dưới có thể được hình dung gồm một phần lõi xương và một loạt các mỏm chức năng: mỏm huyệt răng; các mỏm cơ; và mỏm lồi cầu.

 

This content has been restricted to logged-in users only. Please log in to view this content.

🔒 Nội dung tiếp theo chỉ dành cho thành viên.
👉 Vui lòng đăng nhập để xem tiếp.

Xin chào. Hãy nhắn tin cho mình nhé!Xin chào. Hãy nhắn tin cho mình nhé!