Phần I. Các vận động và định nghĩa các vận động của hàm dưới

Chương 1 mô tả các vận động và vị trí của hàm dưới. Kiến thức cơ bản này là cần thiết cho bác sĩ lâm sàng, dù chỉ thay đổi khớp cắn của một răng hay cả một cung răng. Những thay đổi trong khớp cắn được thực hiện bởi chỉnh nha hoặc phục hình nha khoa cần phải hài hòa với các chuyển động này để giảm thiểu sự thay đổi thích nghi từ hệ thống nhai của bệnh nhân.

Chương 2 mô tả việc sử dụng giá khớp (articulator) để mô phỏng các vận động của hàm dưới nhằm phục vụ cho chẩn đoán khớp cắn và chế tác phục hình. Việc sử dụng một loại giá khớp phù hợp rất quan trọng, vì nếu không thì thông tin chẩn đoán sẽ không đầy đủ khi chỉ dựa vào thăm khám lâm sàng. Sử dụng giá khớp để làm phục hình giúp giảm lượng điều chỉnh tại ghế, làm cho phục hình hài hòa và không cản trở vận động của hàm dưới.

Chương 1. Các vận động và vị trí của hàm dưới

Nghiên cứu khớp cắn liên quan đến toàn bộ hệ thống nhai, bao gồm không chỉ tương quan tĩnh của răng mà còn cả sự tương tác chức năng giữa răng, mô nha chu, xương hàm, khớp thái dương hàm (TMJ), cơ và hệ thần kinh. Hiểu biết về tầm quan trọng của tất cả các thành phần trong hệ thống nhai trong chức năng bình thường, thói quen xấu và rối loạn là điều rất cần thiết.

Vận động chức năng (functional movement) của hàm dưới xảy ra trong quá trình nói, nhai và nuốt, diễn ra trong giới hạn ba chiều gọi là vị trí biên. Vị trí biên này được quyết định bởi hình thái của khớp thái dương hàm (TMJ) và hệ thần kinh – cơ liên quan. Các vận động chức năng bình thường có thể thường xuyên chạm tới các vị trí biên này, miễn là không có sự cản trở bởi tiếp xúc răng. Vị trí và vận động biên đã được chứng minh là tương đối ổn định, có thể lặp lại trong thời gian dài và do đó cung cấp những điểm tham chiếu hữu ích trong chẩn đoán và điều trị.

Vận động cận chức năng (vận động thói quen xấu) (parafunctional movement) của hàm dưới thường mang tính thói quen, bao gồm:

• • Tiếp xúc răng – răng (nghiến răng, siết chặt răng)
  • Răng – mô mềm (cắn môi, mút ngón tay)
  • Mô mềm – mô mềm (nuốt bất thường, đẩy hàm)
  • Vật ngoại lai – răng (cắn bút chì).

Vận động loạn năng (dysfunctional movement) của hàm dưới là những chuyển động bất thường hoặc bị suy giảm, gây ra bởi:

• • Rối loạn đĩa khớp của khớp thái dương hàm, hoặc
  • Tình trạng tăng hoạt động (hyperactivity) của cơ nhai.

Các vận động biên trong mặt phẳng dọc giữa

Vận động biên trong mặt phẳng đứng ngang

Hình 8. Trong tương quan bình thường, các múi trong (múi khẩu cái) của răng hàm trên và múi ngoài của răng hàm dưới được gọi là múi chịu lực. Những múi này chủ yếu có vai trò duy trì sự ổn định của vị trí khớp cắn trung tâm. Vì vậy múi không chịu lực sẽ là múi ngoài của răng hàm trên và múi trong của răng hàm dưới.

Trong vận động sang bên, lồi cầu bên làm việc có thể chỉ xoay, hoặc xoay đồng thời di chuyển sang bên, cũng có thể di chuyển lên trên hoặc xuống dưới. Vận động sang bên này được gọi là vận động Bennett, được định nghĩa là sự dịch chuyển toàn bộ của hàm dưới về phía bên làm việc trong quá trình trượt sang bên.